این روزها در حالی که بسیاری از دانشجوها و محصلین مشغول استراحتند آن هم از نوع تابستانی اش، هستند بسیاری مانند من و دوستانم که هنوز عرقشان از باب دادن امتحانات پایان ترم خشک نشده باید به فکرتحویل پروژه های کلاسی  باشیم تا نکند یک وقتی ۶ نمره کار کلاسی را هم از دست بدهیم.

چند وقتی بود روی موضوعی پیرامون عدالت در اسلام تحقیقی را شروع کرده بودم، مربوط به درس "مدیریت اسلامی". در خلال این بحث ناگزیر بودم آیاتی که به نوعی مرتبط با بحث عدالت بودند را از قرآن کریم استخراج کنم و با مراجعه به تفاسیر بحث را پیش ببرم. برای این تحقیق به بیش از ۱۰ کتاب تفسیر مراجعه نموده و نظر هریک از مفسرین، مرتبط با آیات مربوط به عدل و عدالت را جویا شدم. دست آخر هم گریزی به نهج البلاغه زدم مانند هر محققی که حول و حوش حکومت اسلامی و مصادیق آن قلم به تحقیق میبرد. حاصل کار به دلم نشست و فهمیدم که تحقیق موضوعی در قرآن چقدر انسان را با کتاب مقدسش آشنا میکند و به دینش را به معرفت آذین و جلا میبخشد.

القصه، در حین مطالعه تفاسیر ذیل آیه ۱۵۲ سوره انعام، در تفسیر آسان نوشته محمد جواد نجفی خمینی، انتشارات اسلامیه، جلد اول، صفحات ۱۲۶ و ۱۲۷ به دو روایت بسیار زیبا برخورد کردم که بیان آنها را خالی از لطف ندیدم:

... وَ أَوْفُواْ الْكَيْلَ وَ الْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ  لَا نُكلَِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا  وَ إِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُواْ وَ لَوْ كَانَ ذَا قُرْبىَ‏  وَ بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُواْ  ذَالِكُمْ وَصَّئكُم بِهِ لَعَلَّكمُ‏ْ تَذَكَّرُون‏ (انعام 152)

... پيمانه و ترازو را با دادگرى تمام بپيماييد. ما بر كسى جز (برابر با) توانش تكليف نمى‏كنيم و چون سخن مى‏گوييد با دادگرى بگوييد هر چند (درباره) خويشاوند باشد و به پيمان با خداوند وفا كنيد اين است آنچه شما را بدان سفارش كرده است باشد كه پند گيريد.

 روایت اول:

روايت شده يكوقت شخصى بديگرى كه ترازودار و در حال جان دادن بود گفت: بگو: لا اله الا اللّه. گفت: من به گفتن اين كلمه قادر نيستم. زيرا كه آن زبانه ترازو بالاى زبان من قرار گرفته و مرا از گفتن: لا اله الا اللّه جلوگيرى مى‏نمايد! من به وى گفتم: مگر تو حق مردم را در هنگام توزين اشياء ادا نميكردى؟ گفت: چرا. ولى گاهى مى‏شد كه من متوجه نبودم و مقدارى غبار در ميان كفه ترازو بوده و من آنرا نمى‏گرفتم‏.

و روایت دوم:

از امام محمد باقر(علیه السلام) در کتاب فروع كافى، كتاب القضاء روايتی است که ميفرمايد: در بنى اسرائيل قاضى بود كه ما بين آنان الحق بر حق هم قضاوت مى‏كرد، هنگامى كه اجل وى فرا رسيد بزوجه خود گفت: هنگامى كه من از دنيا رفتم جنازه‏ام را غسل بده و كفن كن و آنرا بر فراز تختم بگذار و صورتم را بپوشان. اگر اين برنامه را اجراء نمائى دچار ناراحتى نخواهى شد. هنگامى كه وى از دنيا رفت زوجه‏اش دستورهاى او را انجام داد.

پس از مدتى كه آنزن صورت شوهر خود را باز كرد تا به او نظر كند، ناگاه با كرمى مواجه شد كه مشغول خوردن سوراخ بينى شوهرش بود. آنزن از ديدن اين منظره دچار وحشت گرديد. هنگامى كه شب شد شوهرش بخوابش آمد و به او گفت: از اين منظره‏اى كه ديدى ناراحت شدى؟ گفت: آرى، من فوق العاده ناراحت شدم. شوهرش گفت: اين ناراحتى از ناحيه فلان برادرت دچار تو گرديد. زيرا برادرت كه با شخصى مخاصمه داشت نزد من آمدند. هنگامى كه نزد من نشستند من گفتم: پروردگارا! كارى بكن كه حق بجانب برادر زوجه‏ام باشد. موقعى كه ايشان شروع بمخاصمه نمودند اتفاقا حق بجانب برادر تو شد. من اينطور تشخيص دادم كه حق بجانب وى گرديد. [تمام جوانب را هم سنجیدم که به عدالت قضاوت کرده باشم. اما حق به جانب برادرت بود] چون من آرزو داشتم كه حق بجانب برادر تو شود، با اينكه اين هوا و هوس من مطابق با حق بود لذا گرفتار اين كيفرى شده‏ام كه مشاهده كردى.

در آخر باید افزود که آراسته به دینی هستیم که چنین، برای اجرای عدالت سختگیری میکند ولو انسان نداند و غبار، یکطرف ترازوی اجرای عدالتش را سنگین تر کند یا در مقام اجرا کننده عدالت دل به محکوم شدن یا تبرئه کسی بندد.

شاید بیان این نکته هم خالی از لطف نباشد که آقایان اعضای شورای نگهبان به عنوان قاضی بیطرف که ناظر انتخابات و مسئول رسیدگی به جرایم انتخاباتی هم هستند در انتخابات ریاست جمهوری نه تنها به دل که به بیان و زبان و نه در خلوت و نهان که در جلوت و آشکار جانب کاندیدای خاصی را گرفتند. حتما در پیشگاه عدل الهی پاسخی به کرده خود دارند و من از آن سر در نمی آورم.

* امین امینی *